Na vragen in reacties en van mensen met wie ik individueel werk, voelde ik dat het tijd was om te spreken over de donkere nacht van de ziel. Enkelen schreven bijna dezelfde woorden: «Wat moet ik doen? Niets bevalt me meer, alles is zwaar.» Ik zie hun paniek. Daarom maakte ik de uitzending en schrijf ik nu.
De donkere nacht van de ziel — ook aangeduid als de duistere nacht van de ziel of in het Engels dark night of the soul — is een van de eerste fasen van spiritueel ontwaken. Ik maakte haar drie keer mee. Ik zag haar ook bij veel mensen die begonnen te ontwaken: sommigen zijn er al uit, anderen zitten er nu middenin.
Hieronder vertel ik wat ze is, aan welke signalen je haar herkent, wat er in die periode werkelijk in je gebeurt en welke oefening we samen in de uitzending deden. Lees eerst aandachtig de waarschuwing hieronder.
Belangrijk: de donkere nacht van de ziel is niet hetzelfde als depressie. Ik spreek vanuit mijn ervaring over een spirituele fase; ik stel geen diagnoses. Depressie is een echte ziekte die wordt behandeld. Ga bij symptomen — verdriet dat niet overgaat, niet meer kunnen functioneren in het dagelijks leven, niet slapen of eten, nergens meer zin in zien — naar je huisarts, een psychiater of psycholoog. Als je zelfmoordgedachten hebt of erover denkt jezelf pijn te doen, bel dan nu 112 of ga naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp. Spiritueel werk kan ondersteunen, maar vervangt nooit deskundige hulp.
Wat de donkere nacht van de ziel is
Het begrip is niet nieuw. Het werd ontwikkeld binnen de christelijke mystiek; iedere religie heeft een hoofdstroming en minder bekende delen. Een Spaanse christelijke mysticus beschreef haar bijzonder goed: de heilige Johannes van het Kruis (Saint Jean de la Croix). Toen ik haar doormaakte, wist ik niet wat het was. Ik zocht en maakte aantekeningen. Wat hij schreef, was precies wat ik beleefde en vandaag zie bij mensen die spiritueel ontwaken. Zelfs van Moeder Teresa wordt gezegd dat ze bijna haar hele leven in de donkere nacht van de ziel leefde.
Ik zou haar eenvoudig omschrijven als een afdaling in de afgronden van het bestaan. Je voelt dat je afdaalt. Het is een periode waarin alle conditionering waarmee je opgroeide wankelt. In het Engels heet het the Tower moment: alsof je een kaartenhuis hebt gebouwd en op een gegeven moment alles instort. Alles om je heen valt uiteen en niets is nog goed.
Je voelt ook zielspijn. Een diepe pijn waarvoor je vaak geen woorden hebt.
Waarom het gebeurt: de grote conditionering en het grote ontwaken
We zijn licht. We komen hier op aarde aan en dan begint de grote conditionering — vaak zonder kwade bedoelingen. De angst van moeder en vader: «Ga daar niet heen, doe dat niet.» Je draagt vanaf je kindertijd zakken trauma mee, en er komt steeds meer bij.
Mijn begrip, enkele jaren na mijn ontwaken in 2021, is dat de ziel trauma koos om lessen te leren. Om omhoog te gaan heb je «brandstof» nodig, en die haal je uit trauma. Wanneer je genoeg hebt ondergaan en zegt «Genoeg, tot hier!», begint het ontwaken. Een van de eerste fasen is de donkere nacht van de ziel.
Over het ontwaken als geheel, de signalen en fasen, schreef ik afzonderlijk in het artikel over spiritueel ontwaken en de matrix verlaten. Hier behandel ik alleen de zwaarste fase.
Signalen van de donkere nacht van de ziel
Niet iedereen beleeft alles, en niet op dezelfde manier. Dit maakte ik mee en hoor ik van anderen:
- Een toestand die op depressie lijkt. Je voelt je neergeslagen, krachteloos en verdrietig. Daarom ontstaat verwarring, en daarom herhaal ik: ga naar een arts als de toestand aanhoudt of je overweldigt.
- Extreme vermoeidheid. Vóór het ontwaken heb je een leven vol trauma’s doorgemaakt en ben je uitgeput. Nadat ik een mishandelende partner het huis uit zette, sliep ik een hele maand: ik werd wakker, at, las wat en sliep weer. Over de gevolgen van zo’n relatie schreef ik in het artikel over narcisme en giftig gedrag.
- Je huilt heel veel. Lagen pijn vallen weg. Sommige kun je niet benoemen, andere brengen herinneringen.
- Vergeten traumatische herinneringen keren terug — uit je kindertijd en volwassen leven.
- Schaamte en schuld. De emoties met de laagste vibratie komen als eerste boven.
- Je isoleert jezelf. Je wilt niemand meer zien of spreken. Ik verwijderde destijds al mijn contacten.
- Je bent bang voor relaties. Na verraad en karmische relaties wil je niet eens meer van het andere geslacht horen.
- Je geest raakt in paniek. Een verschrikkelijke paniek, omdat hij niets meer begrijpt.
- Breuken en snelle veranderingen om je heen. Je kring verandert; vrienden en zelfs familie verraden je. Vaak komt niemand juist wanneer het het slechtst met je gaat.
Het uit zich bij mannen en vrouwen hetzelfde. De duur verschilt: bij sommigen twee jaar, bij anderen korter. Bij mij waren er drie perioden van ongeveer een tot tweeënhalve maand elk.
Bekijk de ontbindingsformules voor verdriet, uitputting en verlies van betekenis →
De donkere nacht van de ziel en depressie: waarom ik ze onderscheid
Iemand vertelde me ooit dat depressed (depressief) gelezen kon worden als deep rest — diepe rust van de ziel. Dat resoneerde met mij omdat ik het zo beleefde: je doet in die periode zoveel innerlijk werk in je onderbewuste dat je doodmoe bent. Je denkt dat je niets hebt gedaan, maar hebt enorm aan jezelf gewerkt. Het is als een afgebroken Lego-kasteel: eerst bekijk je welke blokjes en kleuren je hebt; daarna ontstaat pas het idee welk kasteel je wilt bouwen volgens het pad van je ziel. Voor heel energieke mensen die voortdurend heen en weer gaan, is het een echte schok.
Er is nog een verschil zoals ik het voel: aan het einde van de donkere nacht ben je niet hopeloos. Je laat controle los, maar hebt vertrouwen.
Toch kunnen de twee van buitenaf, en zelfs van binnenuit, hetzelfde lijken. Ik moedig niemand aan in een depressie te blijven en niemand vraagt je tussen spiritualiteit en een arts te kiezen. Als je niet meer kunt functioneren, eten of slapen, of niet meer wilt leven, wacht dan niet tot het «vanzelf overgaat»: ga naar een arts, psychiater of psycholoog. Bel bij een noodsituatie 112.
Wat er werkelijk in je gebeurt
De valse identiteit valt weg
In deze periode sterft het ego, of nauwkeuriger: de conditioneringen die je door levensgebeurtenissen opnam sterven. We bouwen allemaal een vals zelf, een identiteit waarmee we functioneren maar die niet noodzakelijk onze ziel weerspiegelt. Bij het ontwaken moet de vanaf je geboorte opgebouwde identiteit wegvallen. Daarom lijkt alles in te storten en voelt het als innerlijk uiteenvallen: je beseft dat je niet precies bent wie men je vertelde dat je was.
Het komt in golven. Je verwijdert een laag, zegt «Klaar, ik ben erdoor», hebt enkele goede dagen en dan komt nog een golf. En nog een. Uiteindelijk raak je eraan gewend: «Goed, vandaag huilen we.»
Je bevrijdt je als een ballon van ankers
Stel je voor dat je een ballon bent die moet opstijgen. Om omhoog te gaan, verwijder je de ankers die je op de grond houden: traumatische gebeurtenissen. Eerst herinner je ze, daarna voel je de pijn opnieuw, huil je erom, verwerk je haar en pas daarna bevrijd je je ervan.
Haast je daarom niet. Het proces duurt zolang het nodig heeft. Verwijt jezelf niet dat je te weinig werkt of te moe bent. Je zit in deze fase, meer niet.
De geest raakt in paniek en geeft zich dan over
De geest is een hengst die niemand ons leerde te beheersen. Hij kent alleen het verleden en wil van daaruit handelen. In de donkere nacht raakt hij in paniek tot hij op een gegeven moment capituleert: «Doe wat jullie kunnen, ik begrijp niets meer.» Precies dan opent zich een andere weg: de weg van het hart. Als de paniek in je geest het moeilijkste deel voor je is, kijk dan ook naar de ontbindingsformules voor mentale helderheid.
Het hart opent zich door lijden
Door jeugdtrauma’s sloten we ons hart om ons te beschermen. Maar met een gesloten hart verbreek je ook de band met het licht. Als het opengaat, komen de ingeslikte pijnen naar buiten, en die doen veel pijn. Ik kan niet uitleggen waarom, maar zo verloopt het proces: ik geloof niet iemand die zegt zonder lijden ontwaakt te zijn. Ik zei eens tegen iemand: nu weet ik wat het is om zo hard te huilen dat je hemd bijna van je lijf springt.
Deze pijn is niet vergeefs. Ze is een katalysator: iedere golf laat je de illusie van controle en gehechtheden loslaten, ook aan giftige mensen. Bij de diepste bron vond ik een verrassende angst in mezelf: angst voor mijn eigen grootsheid. Het deel dat zijn hele leven «je bent niet goed, je bent niets waard» hoorde, weet dat het sterft als je het pad van je ziel begint te leven. Iets moet wegvallen om iets nieuws mogelijk te maken.
Aan het einde: overgave
Aan het einde van de strijd, die alleen tussen jou en jezelf is, kom je op je knieën. «Laat komen wat komt, laat God doen wat Hij wil.» Er komen vergeving en aanvaarding. Je laat het oude idee los dat jij alles beheerst en vertrouwt erop dat alles wat gebeurt voor jouw welzijn gebeurt.
Op een dag kom je uit de donkere nacht van de ziel. Iets is gereinigd, inzicht valt op zijn plaats en nieuwe perspectieven komen. Bij mij volgden later andere fasen: een innerlijk vuur dat alles verbrandde als bij de feniks en daarna de vlinder die uit zijn cocon komt. Maar eerst was er de nacht.
Ik wil de ontbindingsformules en activeringen voor de ziel (PDF) →
Hoe je door de donkere nacht van de ziel komt
- Laat het proces op je inwerken. Als het eenmaal begonnen is, kun je het niet terugdraaien. Hoe meer je je tegen de komende energie verzet, hoe meer je lijdt.
- Erken wat je voelt. «Ja, ik lijd vandaag. Het gaat vandaag niet goed.» Houd je niet groot. Maar zeg ook: «Dit bepaalt niet wie ik ben en het gaat voorbij.»
- Doe iedere dag iets kleins dat je vreugde geeft. Geleidelijk kom je eruit en keert energie terug. Wees geduldig met jezelf.
- Maak een plan als je grote veranderingen wilt. Degenen die van je energie leefden, zullen niet tevreden zijn en kunnen juist in deze periode hard toeslaan. In de herfst van 2021 sprak ik een maand niet, maakte geen ruzie en wilde niet meer gelijk krijgen. Pas daarna liet ik de sneeuwbal van de helling rollen.
- Probeer niemand wakker te maken. Iedereen ontwaakt op zijn eigen moment, op het gekozen pad.
- Als je naast iemand staat die dit meemaakt, helpt erkenning het meest: «Het is normaal, ik maakte het ook mee.» Trek niet aan zijn mouw om hem te laten «ontwaken».
- Vraag hulp. Aan betrouwbare mensen, een arts of psycholoog als de toestand je overweldigt. Wil je met mij aan ontbindingsformules werken, dan vind je hieronder de individuele sessie.
De leegte-oefening uit de uitzending
Aan het einde van de livestream deed ik een verbindingsoefening. Je kunt die herhalen wanneer je wilt; iedere keer geeft ze iets anders.
- Sluit je ogen en adem diep.
- Maak het leeg: richt je blik naar binnen.
- Als je geest lawaai maakt, zeg: «Dank je, maar nu niet.» Adem diep en daal af.
- In je ligt een leegte. Je kunt daarin afdalen. Je bent niet alleen: de leegte behoort jou toe.
- Vraag jezelf: wie daalt af? Blijf afdalen, of je antwoord krijgt of niet.
- Observeer welke energieën in je zijn: of ze kleur of geur hebben.
- Je bent midden in de leegte. Vraag: wie ben jij? Wie stelt de vraag? Blijf enkele minuten daar.
- Keer rustig terug, met het inzicht dat je ontving.
Als de oefening je verontrust in plaats van kalmeert, stop dan en keer terug naar de kamer en je ademhaling. Het is geen wedstrijd.
Doe de oefening samen met mij
Start de livestream hieronder. De oefening begint rond minuut 26.
Plan een individuele sessie met mij →
Veelgestelde vragen over de donkere nacht van de ziel
Wat is de donkere nacht van de ziel?
Het is een van de eerste fasen van spiritueel ontwaken: de oude identiteit, opgebouwd uit conditionering en trauma’s, stort in. Het begrip komt uit de christelijke mystiek en werd beschreven door de heilige Johannes van het Kruis. Het heet ook de duistere nacht van de ziel, of in het Engels dark night of the soul.
Wat zijn de signalen van de donkere nacht van de ziel?
Extreme vermoeidheid en grote slaapbehoefte, veel huilen, terugkerende traumatische herinneringen, schaamte en schuld, afzondering, angst voor relaties, een geest in paniek, breuken en snelle veranderingen om je heen en moeilijk te verwoorden zielspijn.
Is de donkere nacht van de ziel depressie?
Het is niet hetzelfde, hoewel het vergelijkbaar kan lijken. Ik spreek over een spirituele fase vanuit mijn ervaring en stel geen diagnoses. Ga bij depressieve symptomen naar een arts, psychiater of psycholoog. Bel bij zelfmoordgedachten onmiddellijk 112.
Hoe lang duurt de donkere nacht van de ziel?
Dat verschilt per persoon. Bij sommigen kan het twee jaar duren. Ik maakte het drie keer mee, telkens ongeveer een tot tweeënhalve maand. Het komt in golven en duurt zolang het nodig heeft.
Hoe kom ik uit de donkere nacht van de ziel?
Verzet je niet: erken wat je voelt, huil wat eruit moet, wees geduldig en doe dagelijks iets dat vreugde geeft. De uitweg komt als de geest de controle loslaat en de weg van het hart zich opent: vergeving, aanvaarding en vertrouwen. Zoek ook deskundige hulp als de toestand je overweldigt.
Kan ik iemand helpen die door de donkere nacht van de ziel gaat?
Ja, door erkenning: zeg dat het normaal is en dat diegene niet alleen is. Forceer geen «ontwaken». Als je ziet dat iemand niet meer functioneert of over de dood spreekt, moedig diegene aan naar een arts te gaan en bel indien nodig 112.
De donkere nacht van de ziel duurt niet eindeloos. Wees zacht voor jezelf, blijf niet alleen met de pijn en laat het licht beetje bij beetje binnen. Een kus, en tot de volgende uitzending.
Bronnen
- Wereldgezondheidsorganisatie — “Depression”