Το ξόρκι (ρουμ. descântec, από το λατ. incantare — «ψάλλω πάνω σε κάτι») είναι η ρυθμική φόρμουλα που λέγεται για να θεραπεύσει ένα κακό: μάτι, πόνο, φόβο, ντροπή, έγκαυμα. Είναι η «προφορική ιατρική» του ρουμανικού χωριού, άμεση κληρονομιά από τον κόσμο των Δακών — οι ιερείς των Δακών, που οι Ρωμαίοι περιέγραφαν ως «mortali inter immortales», ήταν, σύμφωνα με πολλές υποθέσεις, ακριβώς οι ξορκιστές.
Πώς είναι ένα ξόρκι
Η δομή είναι σχεδόν πάντα η ίδια: μια επίκληση («Δεν ξορκίζω εγώ, η Αγία Μαρία ξορκίζει»), μια συμβολική «κίνηση» (το νερό που καθαρίζει, ο πόνος που «φεύγει στο δάσος, στη θάλασσα») και ένα σταθερό κλείσιμο («απ’ όπου ήρθε, εκεί να πάει — και να μη γυρίσει ποτέ ξανά»). Οι φόρμουλες λέγονται ψιθυριστά, τρεις ή εννέα φορές, «με την ψυχή» — και ποτέ «για να ακουστούν».
Ποιος λέει τα ξόρκια
Η ξορκίστρα είναι συνήθως μια ηλικιωμένη γυναίκα που έλαβε το «χάρισμα» ως κληρονομιά — από άλλη ξορκίστρα, σε μια συγκεκριμένη στιγμή (συχνά στο νεκροκρέβατο ή «πίσω από τον σύρτη», κρυφά). Ο κλασικός κανόνας: το ξόρκι δεν πουλιέται, δεν δείχνεται στους περίεργους και δεν λέγεται «για αστείο». Όποιος το αποκαλύπτει άσκοπα, το χάνει.
Τα πιο γνωστά ξόρκια
- Το ξεμάτιασμα — με νερό και σπίρτα (δες το άρθρο για το μάτι)·
- Το ξόρκι για το ξέπλυμα της ντροπής — για παιδιά που «πήραν φόβο»·
- Το ξόρκι του αίματος — λέγεται πάνω από την πληγή: «ούτε να φαίνεται, ούτε να αιμορραγεί»·
- Το ξόρκι του εγκαύματος — με την παλάμη πάνω από το κάψιμο·
- Το ξόρκι του έλατου — για πονόδοντο και πονοκέφαλο·
- Το ερωτικό ξόρκι — το πιο επικίνδυνο· εδώ η παράδοση πλησιάζει τη μαγεία και η Εκκλησία το απορρίπτει κατηγορηματικά.
Ξόρκι και προσευχή — σύγκρουση ή συνέχεια;
Τα περισσότερα ρουμανικά λαϊκά ξόρκια επικαλούνται τον Θεό, τη Θεοτόκο και τους αγίους — απόδειξη του εκχριστιανισμού των παγανιστικών στρωμάτων. Η Εκκλησία ανέχεται το ξόρκι «που ζητά θεραπεία από τον Θεό» και απορρίπτει τις φόρμουλες «που καλούν πνεύματα». Στην πράξη, το χωριό κράτησε και τα δύο: τον ιερέα για την ψυχή, την ξορκίστρα για το σώμα — και τον χειμώνα, και τους δύο για τα ζώα.
Συχνές ερωτήσεις
Υπάρχουν γραπτά ξόρκια;Ναι — οι συλλογές του Simion Florea Marian («Descântece poporane române», 1886) και του Artur Gorovei δημοσίευσαν χιλιάδες κείμενα ως εθνογραφικά τεκμήρια. Διαβάζονται ως ζωντανό μουσείο ενός κόσμου, όχι ως συνταγολόγιο.
Μπορώ να ξορκίσω μόνος μου;Η παράδοση λέει ότι το ξόρκι «από βιβλίο» δεν πιάνει — μόνο εκείνο που έλαβες ζωντανά από κάποιον που το είχε λάβει κι αυτός με τη σειρά του.
